İKÇÜ Paleocoğrafya Ekibi, 2026 Yaz Sezonunda Moğolistan'daki Kadim Türk Yerleşimi Togu Balık'ta Araştırmalarını Tamamladı

İzmir Katip Çelebi Üniversitesi (İKÇÜ) Paleocoğrafya Ekibi, 2026 yılı yaz araştırma sezonunda Moğolistan'ın Orta kesiminde, Tuul Nehri Havzası'nda yer alan eski Türk yerleşimi Togu Balık ve çevresinde yürüttüğü jeomorfoloji, paleocoğrafya ve jeoarkeoloji çalışmalarını başarıyla tamamladı. 2024 yılından bu yana sürdürülen disiplinlerarası araştırmalar kapsamında gerçekleştirilen bu yılki saha çalışmaları, kadim Türk topluluklarının doğal çevre ile kurduğu ilişkinin ve şehirleşme süreçlerinin anlaşılmasına yönelik önemli bilimsel verilerin elde edilmesini sağladı.

Araştırmaların temel amacı, Togu Balık'ın kurulduğu doğal çevre koşullarını, yerleşimin gelişiminde etkili olan coğrafi faktörleri ve bölgenin tarihsel çevre değişimini çok yönlü olarak ortaya koymaktır. Bu doğrultuda yürütülen çalışmalar, yalnızca yerleşim alanının fiziksel çevresini değil, aynı zamanda eski Türk topluluklarının göçer ve yarı göçer yaşam biçiminden daha yerleşik sosyal yapılara geçiş sürecinde çevresel koşulların rolünü de değerlendirmektedir.

2026 yılı saha sezonunda araştırma alanının farklı noktalarında yaklaşık 50 sondaj gerçekleştirilerek sediman örnekleri alındı. Elde edilen örnekler üzerinden yapılacak laboratuvar analizleriyle bölgenin paleocoğrafik evrimi, iklim değişimleri ve çevresel süreçleri ayrıntılı olarak değerlendirilecektir. Araştırmalarda jeomorfolojik gözlemler, sedimantolojik incelemeler, stratigrafik değerlendirmeler ve jeoarkeolojik yöntemler birlikte kullanılarak yerleşimin oluşum ve gelişim sürecine ilişkin kapsamlı bir veri seti oluşturuldu.

Bilimsel proje kapsamında iklim özellikleri, geçmiş tarımsal faaliyetler, madencilik faaliyetleri, yeryüzü şekillerinin gelişimi, su kaynaklarının kullanımı, antik su kanalları, maden-ocak ilişkileri, doğal kaynakların yerleşim organizasyonuna etkileri ve insan-çevre etkileşimi gibi birçok konu eş zamanlı olarak araştırılmaktadır. Böylece bölgenin yalnızca fiziki coğrafyası değil, aynı zamanda eski Türk toplumlarının doğal çevreyi nasıl kullandıkları ve çevresel koşullara nasıl uyum sağladıkları da kronolojik bir yaklaşımla ortaya konmaktadır.

Araştırmalar, İKÇÜ Coğrafya Bölüm Başkanı ve İKÇÜ Paleocoğrafya Ekibi Başkanı Prof. Dr. Serdar Vardar danışmanlığında yürütülmektedir. İKÇÜ Coğrafya Bölümü Araştırma Görevlisi Emre Kara, doktora tez çalışması kapsamında 2026 yılı saha sezonunda jeomorfoloji, paleocoğrafya ve jeoarkeoloji eksenindeki araştırmaları sahada gerçekleştirmiştir. Saha çalışmaları sırasında elde edilen veriler, hem doktora araştırmasının temel bilimsel altyapısını oluşturmakta hem de Togu Balık'ın çevresel tarihi ve yerleşim dinamiklerinin anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.

Çalışmalar, farklı disiplinlerden araştırmacıları aynı bilimsel çatı altında buluşturmaktadır. İKÇÜ bünyesindeki coğrafyacılar, arkeologlar ve filologlardan oluşan araştırma ekibi, eski Türk yerleşimlerinin yalnızca arkeolojik yönlerini değil, doğal çevre, kültürel peyzaj ve tarihsel coğrafya açısından da kapsamlı biçimde incelemektedir. Bu disiplinlerarası yaklaşım sayesinde elde edilen bulgular, Orta Asya'daki erken Türk yerleşimlerinin kuruluş dinamiklerinin ve çevreyle kurdukları ilişkinin daha bütüncül biçimde değerlendirilmesine olanak sağlamaktadır.

2024 yılında başlatılan araştırmalar, her yıl gerçekleştirilen sistematik saha çalışmalarıyla genişlemekte ve elde edilen yeni veriler doğrultusunda bilimsel kapsamını artırmaktadır. Özellikle bu yıl gerçekleştirilen yoğun sondaj çalışmaları ve ayrıntılı arazi gözlemleri, Togu Balık çevresindeki paleocoğrafik değişimlerin yeniden değerlendirilmesine katkı sağlayacak önemli veriler ortaya koymuştur. Laboratuvar analizlerinin tamamlanmasının ardından elde edilen sonuçların ulusal ve uluslararası bilimsel yayınlarda paylaşılması planlanmaktadır.

2026 yılı yaz sezonunun tamamlanmasıyla birlikte araştırma ekibi, elde edilen verilerin değerlendirilmesi ve laboratuvar analizlerinin yürütülmesi sürecine geçmiştir. Aynı zamanda gelecek araştırma sezonuna yönelik saha planlamaları da başlatılmış olup, Togu Balık ve Tuul Nehri Havzası'nda sürdürülen çalışmaların önümüzdeki yıllarda daha geniş araştırma alanlarını kapsayacak şekilde devam etmesi hedeflenmektedir.

İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Paleocoğrafya Ekibi tarafından yürütülen bu bilimsel çalışmalar, Orta Asya'nın çevresel tarihi ile eski Türk yerleşimlerinin doğal çevreyle ilişkisini açıklamaya yönelik önemli katkılar sunarken, Türk tarihinin erken dönem şehirleşme süreçlerinin coğrafi ve çevresel boyutlarının anlaşılmasına da uluslararası ölçekte değerli bilimsel veriler kazandırmayı amaçlamaktadır.